1394/07/03

درس واره شماره 21- بیمارستان پایدار

اشتراک گذاری

بیمارستان های پایدار، همانند سایر ساختمان هایی که با رویکرد پایداری طراحی شده اند، از مزایای فراوانی همچون حفظ منابع انرژی، افزایش کیفیات محیطی و مانندِ آن بهره مند می شوند ولی آنچه که نگرش به مباحث پایداری را درحیطه طراحی بیمارستان متفاوت و پر اهمیت می نماید، این است که اگر رویکردهای طراحی پایدار در بیمارستان ها با نگاهی خلاقانه و نو در طراحی مورد استفاده قرار گیرد، فرآیند درمان نیز در بیمارستان ها دچار تحول خواهد شد به طوری که ضمن کاهش استرس های محیطی بیماران و کارکنان، طول دوره درمان بیماران نیز به میزان قابل توجهی کاهش می یابد.

رویکرد پایداری بیمارستان ها و یکپارچگی محیط با طبیعت یکی از اصول برجسته و بسیار مهمی است که هدفِ آن، ضمن پایداری محیطی، حمایت از بیماران از طریق روش های طبیعی همچون تاکید بر حضور فضای سبز در محیط های بیمارستانی، دید به مناظر طبیعی و تهویه طبیعی است. به نوعی می توان گفت طراحی بیمارستان پایدار در واقع بازگشتی است به عقاید ابتدایی مراکز درمانی، یعنی استفاده از پتانسیل های طبیعت در محیط درمان، که در قالب یک بستر تکنولوژی و مدرن امروزی که بتواند تمامی اهداف پایداری را تحت پوشش قرار دهد، شکل یافته است.

تفکر پایداری در طراحی مراکز درمانی در قالب دو بخش شفابخشی محیط Healing environment و معماری سبز درمانی Green architecture therapy متجلی می شود. بُعد اولِ این تفکر، حالت کیفی دارد، اما استانداردهایی برای سنجش موفقیت طراحان برای این مقوله وجود ندارد ولی بُعد دوم، که بیشتر جنبه های پایداری زیست محیطی را در بر می گیرد، کمّی است و معیار سنجش آن استانداردها و سازمان هایی است که در ادامه معرفی خواهند شد.


 



در راستای تعیینِ ویژگیهای معماری پایدار در فضاهای درمانی، اولویت هایی بر شمرده می شود که عبارتند از:

  • طراحی یکپارچه و هماهنگ با هدف توسعه رویکرد سلامتی محیطی در طراحی؛
  • طراحی معماری بیمارستان به گونه ای باشد که خود محیط بتواند خاصیت درمان گری داشته باشد؛
  • ایجاد خرد اقلیم هایی در فضاهای واسطِ ایجاد شده، در راستای تأمین شرایط سرمایش، گرمایش و تهویه مناسب؛
  • بهره گیری از نور روز و انرژی خورشیدی؛
  • بهره گیری از انرژی های محیطی موثر در راستای به حداقل رساندن مصرف انرژی های تجدید ناپذیر و بهینه سازی انرژی موجود؛
  • افزایش کیفیت محیط های داخلی "IEQ  "Indoor Environmental Quality و فراهم کردن محیطی راحت برای بیماران؛
  • مدیریت در نگهداشت بنا از عوامل مخرب محیطی.

 




 

محیط معماری شفا بخش و پایداری مراکز درمانی

درمان و مراقبت های پزشکی نمی تواند جداً از معماری محیط درمانی در نظر گرفته شود. محققان بر آنند که معماری نامناسب مراکز درمانی نه تنها بر روند بهبود تأثیر ندارد بلکه باعث ادامه رشد بیماری نیز می شود، چنان که می توان اذعان کرد که تأثیرات محیط معماری، بخشی از پروسه درمان محسوب می شود. نگاهی به تاریخ جهان، حاکی از توجه ویژه به صور مختلف محیطی، طبیعت و هنر در پروسه درمان است. برای قرن ها در یونان باستان، بیماران در معابد خدای درمان، "آسکلیپیوس" Asclepius، در حضور طبیعت، هنر نمایشی و موسیقی درمان می شدند.

در چین باستان نیز پنج عنصر طبیعت یعنی آتش، زمین، آب، چوب و فلز اساس درمان بود. اولین گام برای تغییر سیاست مُضر در طراحی مراکز درمانی، توسط فلورانس نایتینگل Florence Nightingale  برداشته شد. وی به سه فاکتور محیطی نور طبیعی، تهویه و پاکی، به عنوان عوامل موثر در درمان اشاره کرد که بایستی مورد توجه طراحان قرار گیرد. فرانک لوید رایت Frank Lloyd Wright، اولین نماینده جامعه معماری معاصر، معماران را به نگرشی مثبت نسبت به تأثیرات محیطی مراکز درمانی فرا می خواند و اشاره می کند که "بیماران در محیط بیمارستان نباید جز به سلامتی و بهبود خود به چیز دیگری بیاندیشند".

در رویکرد طراحیِ صرفاً عملکردیِ مراکز درمانی، از محیط تحت عنوان محیط درمانی Therapeutic environment یاد می شود و تعریف اولیه آن عبارت است از "مکانی که صرفاً درمان در آن صورت می پذیرد"  در حالی که در محیط شفابخش Healing Environment به مکانی اطلاق می شود که دارای فاکتورهای سلامتی محیطی است و به واسطه بهره گیری از عوامل محیطی و جنبه های هنری و معماری، بهبود بیماران را تسریع و کیفیت درمان را ارتقاء می بخشد. طبق تعریف سازمان بهداشت جهانی "WHO "World Health Organization، محیطی سالم است که از نظر فیزیکی، اجتماعی و روان شناختی بر سلامت انسان تأثیر گذارد. پس تمامی تلاش های هنری در زمینه فراهم آوردن محیطی برای شفا بخشی، گامی در پایدارسازی فعالیت این محیط است.




 

بیمارستان سبز  Green Hospital    

بیمارستان ها از بناهای آلوده کننده محیط زیست و یکی از پر مصرف ترین مراکز از بعد مصرف انرژی است. به علت ماهیت عملکرد این فضاها و نقش آنها در سطح سلامت جوامع و نیاز روزافزون به ساخت و توسعه این بناها در کشورهای در حال توسعه، نوآوری در طراحی پایدار زیست محیطیِ این مراکز از اهمیت والایی برخوردار است. بیمارستان سبز، شاخه ای از معماری پایدار و زیر مجموعه ای از مبحث معماری سبز Green architecture است. در دهه گذشته، صنعت بیمارستان سازی با هدف کاهش آسیب رسانی به محیط دستخوش تغییراتی در شیوه های طراحی، ساخت و ساز و بهره برداری شده است. پیشتازان اولیه این صنعت، با نگرشی نو به اهداف صنعت بیمارستان سازی کار خود را آغاز نموده اند. از سال 2000 میلادی ورود صنعت بیمارستان به طراحی پایدار مورد ارزیابی جدی قرار گرفته است و توجه به بیمارستان سبز نیز از همین سال ها در راستای کار طراحان بیمارستانی قرار گرفته است. ورود به عرصه طراحی و ساخت بیمارستان های سبز، علاوه بر هماهنگی با اصول اصلی معماری سبز، نیازمند هماهنگی با سازمان های ذی صلاح در تعیین استانداردهای لازمه برای بیمارستان های پایدار است تا همه طراحان ضمن تبعیت از پِروتکل های بین المللی، رویکردی واحد و جهانی نیز در بحث معماری بیمارستان های سبز داشته باشند.



 



پروسه طراحی مراکز درمانی پایدار

روند طراحی بیمارستان پایدار به دلیل پیچیدگی خاص خود نیازمند مراحل زیر خواهد بود:

  تشکیل تیم بوم شناسی

  • ورود تفکر پایداری در طراحی و ساخت یک بیمارستان پایدار مستلزم تشکیل تیمی است که به آن، تیم سبز "بوم شناسی" Ecology اطلاق می شود. اعضای این تیم باید گروه هایی از معماران، مهندسان سازه، تأسیسات، روسا و مدیران ارشد بیمارستانی، مدیران کنترل عفونت و زباله، متخصصان آزمایشگاهی و رادیولوژی، مدیران تأمین تغذیه، مسئولان تدارکات و نماینده ای از سایر بخش های کلیدی بیمارستان باشند تا با تهیه روند کار، گروه طراحان را در راستای طراحی پایدار یاری رسانند.






تدوین پُروتکل و ایجاد سازمان های مرتبط

دهه 1990 میلادی شاهد تلاش ها، توسعه ابزارها، برنامه ریزی در جهت طراحی و ساخت پایدار ساختمان ها بود. ارائه استانداردهای محلی و بین المللی معماری سبز گواهی بر این مدعاست. اولین دستاورد تشکیل سازمان ها و ارائه استانداردهای ساختمان های سبز و پایدار، تشویق طراحان و سازندگان به سوی معماری پایداری است که توجیهات اقتصادی قابل توجهی را در پی دارد. اولین سازمان برای تدوین استاندارد برای ساختمان های سبز در سال 1989 در شهر آستین Austin تأسیس شد تا به بررسی سیستم های کارا و پاسخده ی ساختمانی "CMPBS "The center for maximum potential building systems بپردازد. این سازمان اولین نهاد رتبه دهی به ساختمان های سبز بوده ولی استانداردهای آن منطقه ای است. این سازمان، استانداردهایی را برای انتخاب متریال و منابع آب دارد. مقارن با این سازمان، در سال 1990 مؤسسه تحقیقات ساختمانی انگلستان England، راهنمایی بین المللی برای معماری پایدار تدوین کرد که "BREEAM "The Building Research Establishment’s Environmental Assessment Method نام گرفت.



 



هدف این مؤسسه، رتبه بندی ساختمان های سبز و اندازه گیری تلاش طراحان برای دستیابی به تفکرات طراحی در آثار پدید آمده است. استانداردهای این مؤسسه، ابتدا برای ساختمان های تجاری و سپس برای انواع بناها تدوین شد. استانداردهای این مؤسسه برای بناهای درمانی پایدار در انگلستان مورد استفاده قرار می گیرد، ولی چهره ای بین المللی در این مبحث به خود اختصاص نداده است. در سال 1990 آژانس حفاظت محیط زیست آمریکا "EPA"Protection Agancy Environmental کمیته ای تحت عنوان کمیته معماران آمریکایی دوستدار محیط زیست تأسیس کرد تا اولین راهنمای طراحی متریال های ساختمانی، سیستم ها و پروسه های ساخت مبتنی بر چرخه حیات را تدوین کند. در این بین، مراکز درمانی به دلیل پیچیدگی ویژه خود نیاز دو چندان به استاندارد ها، سازمان های مجری و کنترل کننده موفقیت طراحی دارند. استاندارد های سازمان های یاد شده به طور اختصاصی برای مراکز درمانی تدوین نشده بودند. مهم ترین مؤسسه رتبه بندی مراکز درمانی پایدار مربوط به انجمن ساختمان های سبز ایالات متحده United States در زمینه انرژی و محیط زیست است که در سال 1993 توسط انجمن های سبز ایالات متحده تأسیس و بخشی از آن راهنمای بین المللی و سیستم امتیازدهی ساختمان های درمانی است.



 



  • راهنمای طراحی و رتبه بندی مراکز درمانی پایدار لید " LEED "

 لید، یک سیستم متریک رتبه دهی است که در پنج حیطه زیر به فعالیت می پردازد:

  • ساختمان های موجود؛
  •  ساختمان های جدید؛
  • مجتمع های تجاری؛
  •  خانه ها؛
  •  توسعه پایدار همسایگی؛

لید، ساختمان های پایدار را در چهار سطح رتبه بندی می کند و دستیابی به هر رتبه نیازمند کسب حداقل نمره آن سطح است. چهار سطح پلاتین، طلا، نقره و مجاز، سطوح موجود سیستم لید هستند.



 


سایت های پایدار

قبل از طراحی و اجرای پروژه و انتخاب سایت مناسب، رعایت فاکتور های اصلی مکان یابی بیمارستان ها از نکات اصلی در پایدار بودن یک بیمارستان محسوب می شود. سایت بیمارستان سبز باید منطبق با معیارهای اصلی مکان یابی مراکز درمانی باشد. مشکل ترافیکی که با ساخت بیمارستان در منطقه ای ایجاد می شود از معضلات طراحی مراکز درمانی است. یک بیمارستان پایدار باید جوابگوی این مشکل باشد و برای تأمین فضای پارک، باید تمهیداتی در سایت اندیشیده شود. ظرفیت تأمین پارکینگ برای مراجعه کنندگان با توجه به ظرفیت بیمارستان، از عوامل کسب امتیاز است. عامل بعدی، تحلیل دسترسی های این سایت به شریان های ارتباطی و وسایل ارتباطی همچون مترو، ایستگاه های اتوبوس و تاکسی است. از دیگر مسایلی که در رتبه بندی بیمارستان های پایدار اهمیت دارد توجه طراحان و تمهیداتی است که آنان برای وسایل نقلیه پاک همچون دوچرخه و خودروهای هیدروژنی در نظر می گیرند. انتخاب متریال های ساخت سایت و تأثیر آن در ایجاد جزایر گرمایی و سطح پوشش گیاهی نیز از گزینه های مطرح در طراحی سایت مراکز درمانی است که بخش گسترده ای از سطح پروژه را تشکیل می دهد. مهم ترین بُعد طراحی سایت مراکز درمانی پایدار، برنامه ریزی و طراحی باغ های شفابخش در قسمتی از یک سایت است.

باغ های شفابخش امکان دسترسی بیماران، خانواده ها و کارکنان به طبیعت را با هدفی والاتر از طراحی صِرف فضای سبز معمول دارد. اهداف باغ های شفابخش، توسعه درمان، ترمیم و کاهش روزهای بستری در بیمارستان است، به طوری که ضمن افزایش کیفیت درمان، با کاهش طول دوره درمان و حتی تزریق آرام بخش ها، توجیه اقتصادی را نیز در پی دارد که خود در پایداری اقتصادی بیمارستان نقش به سزایی ایفا می کند. طراحی باغ های شفابخش نکاتی را در پی دارد که آن را از سایر طراحی های منظر متمایز می سازد به طوری که صِرفِ طراحیِ یک باغ برای بیمارستان با نام باغ شفابخش نمی تواند منجر به کسب امتیاز از مؤسسه لید گردد.



 


 

مروری بر قواعد طراحی منظر با هدف شفابخشی

  •  توجه به چرخه فصلی در طراحی، استفاده از مسیر خورشید، متریال های طبیعی و الگوهای اُرگانیک در طراحی.
  •  تحریک تمامی حس ها با عناصر گوناگونی همچون گیاهان، باد، آب و صوت در فضا.
  •  ایجاد تنوع در فضا ها به نوعی که بیماران حق انتخاب داشته و با تقویت حس کنترل آنان بر محیط، از استرس آنان کاسته شود.
  •   میزان گیاهان حداقل باید 1 به 3 باشد تا میزان عناصر سخت نسبت به عناصر گیاهی به حد ایده ال برسد.
  •  طراحی باید به گونه ای باشد که بیماران را به پیاده روی نیز تحریک کند.
  •  ایجاد فضاهای خصوصی و عمومی به طوری که در صورت نیاز، خلوت بیمار بر هم نخورد.

  علاوه بر طراحی کیفی باغ های شفابخش، استاندارد های طراحی فیزیکی باغ نیز همچون شیب ها، عرض مسیر ها باید رعایت شود. برای مثال ایجاد تغییرات مداوم در مسیرهای پر رفت و آمد محوطه باید محدود شود و شیب یک مسیر پیاده نباید بیشتر از 5 درصد باشد و نیز شیب عرضی مسیر های عبوری نیز نباید بیشتر از 2 درصد باشد.


 مدیریت منابع آب

توجه به منابع تأمین آب، استفاده از روش های کاهش مصرف آب، بازیابی و مصرف آب در چرخه مصرفی همانند تصفیه آب بیمارستان و استفاده از آن در آبیاری فضای سبز بیمارستان، از جمله موارد بازبینی مؤسسه لید را تشکیل می دهد.





منابع انرژی

بحث استفاده از منابع انرژی پاک و تجدید پذیر و صرفه جویی در مصرف انرژی، از نکات بسیار شاخصی است که بایستی در طراحی بیمارستان های سبز به آن توجه ویژه ای شود. بیمارستان ها از جمله بناهایی هستندکه مصرف انرژی بسیار بالایی دارند که توجه به شیوه های ساختی که باعث کاهش مصرف شود، همچون استفاده از سطوح دوجداره، بام های سبز و یا سفید در گرایش به رویکرد سبز در بیمارستان سازی کمک شایانی خواهد کرد. بررسی هایی که در این زمینه انجام شده حاکی از آن است که استفاده از بام های سبز به طرز چشمگیری موجب تعدیل هوای داخلی فضا در تابستان ها و کاهش بار گرمایشی و سرمایشی ساختمان و کاهش مصرف انرژی می شود. مؤسسه لید LEED برای امتیازدهی به این بخش، گزینه های مختلفی را بررسی می کند ولی دو فاکتور عمده وجود دارد که در صورت رعایت نشدنِ آنها به سایر موارد نیز توجهی نخواهد شد؛ به عبارت دیگر، شرط لازم برای بررسی مدیریت منابع انرژی، موفقیت در دو فاکتور مدیریتِ منابع سرمایش و گرمایش و انتخاب کاراترین سیستم و دوست دار محیط زیست و عملکرد ایستا و تلاش برای کمترین در خواست انرژی ممکنه است. کارایی تجهیزات، انتخاب انرژی های سبز، میزان استفاده از نور طبیعی در فضاها و آنالیز پلان ها از این بُعد که طراحی چه میزان از فضاهای بی شمار بیمارستانی را از نور طبیعی بهره مند می سازد از مهم ترین گزینه های این بخش از امتیازدهی به حساب می آیند.



 



متریال  Material

یکی از مهمترین فاکتورها در رویکرد طراحی سبز بیمارستان، توجه به انتخاب مصالح است به گونه ای که استفاده از 40 تا 80 درصد دیوارها، کف ها و 50 درصد عناصر داخلی غیر سازه ای با هدف حفظ متریال Material و توجیه اقتصادی طرح از نکات قابل توجه معماران در طراحی مراکز درمانی به حساب می آید. استفاده از متریال های با دوام، مقاوم و بی ضرر برای بیماران از نکات کلیدی در انتخاب متریال ها هستند. معماران باید در انتخاب مواد ساختمانی، مبلمان و تجهیزات دقت لازم را به کار گیرند تا فاقد کادمیوم، دیوکسین، اجزای فرار اُرگانیک و عاری از مواد شناخته شده تراتوژنیک، موتاژنیک و سرطان زا باشد. به طور کلی می توان گفت برای ساخت بیمارستان پایدار باید از متریال های سبز بهره برد.

 



 

متریال سبز چیست؟

متریال سبز ماده ای است که:

  • فاقد مواد متشکله سمی و مضر برای سلامت انسان است.
  • مواد متشکل آن از عناصر قابل بازیافت تهیه شود.
  • دارای کاربردهای گوناگون باشد و بعد از اتمام عمر مفید خود قابل بازگشت به خاک باشد.

همچنین، بحث کنترل عفونت در بیمارستان ها به معضلی عمده تبدیل شده است به طوری که یکی از بیماری های شایع در بیمارستان ها عبارت است از "بیماری بیمارستانی" که افراد با حضور در بیمارستان به آن دچار می شوند. امروزه حتی سطوح کاشی ای که در بیمارستان ها جهت جلوگیری از عفونت استفاده می گردد، در بیمارستان های سبز جای خود را به رنگ های بیمارستانی داده اند که ضمن قابل شستشو بودن، به دلیل عدم داشتن بند اجرایی که می تواند محل انباشت عفونت باشد، بدون درز بوده و کاملاً آنتی باکتریال می باشند.



 



کیفیت محیط داخلی " IEQ "

از نکته های مهم در طراحی بیمارستان های پایدار، کیفیت فضای داخلی است و در اعطای گواهینامه از طرف سازمان های بین المللی به خصوص مؤسسه لید بخش عمده ای از امتیاز را (حدود 22 درصد) به خود اختصاص می دهد. بخشی از این کیفیت محیطی، تحت عنوان شفابخشی محیط و بخش دیگری از این کیفیت، که میزان آن را به طور کمی می توان سنجید، در بخش بیمارستان های سبز بررسی می شود. کیفیت هوای داخلی و عملکرد سیستم های سرمایش و گرمایش و تهویه مطبوع، ابعاد کمی کیفیات داخلی است که در کسب امتیاز این بخش نیز تأثیر دارد، زیرا آسایش حرارتی در وضعیت بیماران و بهبود آنها تأثیر مثبتی دارد. طراحی باید به صورتی باشد که مصرف سیگار در فضا از طریقِ در نظر گرفتن فضای مصرف دخانیات و علائم هشدار دهنده و تشخیص دود، کنترل شود. در سال های گذشته، تهویه طبیعی جایگاه خود را در مراکز درمانی از دست داده بود ولی یکی از اجزای تفکر پایداری در این مراکز استفاده هر چه بیشتر از تهویه طبیعی در فضاهای ممکن است. میزان دید فضاها به طبیعت و نور دریافتی، بررسی میزان آلودگی صوتی فضاها نیز از مواردی است که بر سنجش کیفیت محیط داخلی از سوی مؤسسه لید موثر می باشد.


نوآوری در پروسه طراحی

معماری بیمارستان ها و مراکز درمانی به دلیل عملکرد پیچیده در استیلای عملکردگرایی بوده و معمولاً فرم های بیمارستانی از یک سری فرم های کلیشه ای تبعیت می کند. با نوآوری در طراحی هایی که از رهگذر آن فرمی زیبا در عین برآوردن نیازهای عملکردی و رعایت جوانب تفکر پایداری خلق شود، بیمارستان ها در رتبه بندی طراحی سبز لید، امتیاز مربوطه را کسب خواهند نمود.





 

مطالعه موردی

برای فهم کاربرد پُروتکل ها و استاندارد های طراحی مراکز درمانی پایدار، بررسی نمونه هایی موفق در طراحی مراکز درمانی پایدار الزامی است. مرکز پزشکی نیوبرگ Newberg Medical Center، واقد در نیوبرگ اورگان، اولین مرکز درمانی است که در سال 2006 به اتمام رسید و درجه طلایی بیمارستان پایدار از مؤسسه لید را اخذ کرد. این مرکز درمانی سبز، در سایتی 24 هکتاری و با زیربنای 17400 متر مربع احداث شده که ایده اصلی طراحی، وارد کردن مفاهیم پایداری در طراحی این مجموعه بوده است. مهم ترین استراتژی های طراحی پایدار این مجموعه را می توان در قالب موارد زیر دسته بندی نمود.



 



سایت

  • ارزیابی و تحلیل منظر و دیدهای سایت و ساماندهی و لکه گذاری طراحی سایت بر اساس آن و طراحی منطبق بر آن؛
  • طراحی و ساخت باغ های شفابخش در سایت مجموعه
  • انتخاب مناسب سایت با توجه به امکانات حمل و نقل عمومی منطقه؛
  • طراحی پارکینگ های دوچرخه و حمام برای مراجعه کنندگان با وسیله نقلیه دوچرخه؛
  • تهیه امکاناتی برای مراجعه کنندگان با خودروهای هیدروژنی؛
  • استفاده از سطوح با انعکاس بالا برای ساخت سایت؛


منابع آب

  • طراحی به گونه ای صورت گرفته که 30 درصد مصرف آب کاهش یافته است.
  • به میزان 50 درصد از پسماندهای بیمارستانی برای آبیاری منظر سایت استفاده شده است.

 


 


 

انرژی

  • در مقایسه با استانداردهای ASHRAE، مصرف انرژی،موجب کاهش 28 درصدی هزینه ها گردیده است.
  • سیستم های تهویه، سرمایش و گرمایش از نوع دوست دار طبیعت انتخاب شده است.
  • در صورتی که فضا استفاده کننده نداشته باشد یا روشنایی، مورد نیاز نباشد، سنسورها به طور خودکار، کنترل کننده های ورود نورِ روز را خاموش می کنند. چنین سیستمی برای بیمارستان ها با حجم انبوهی از فضاها و کاربران، در کاهش مصرف انرژی بسیار با اهمیت هستند.


 متریال

  • مونیتورینگ دی اکسید کربن در فضاهای داخلی؛
  • ساخت و انتخاب مواد به گونه ای بوده است که 80 درصد ضایعات ساختمانی کاهش یافته یا بازیافت شده اند؛
  • بیش از 25 درصد مواد و مصالح ساختمانی حاوی اجزای قابل بازیافت و دوست دار طبیعت هستند؛

 

کیفیات محیطی

  • کیفیت هوای داخلی مطابق با استانداردهای تهویه مطبوع بیمارستانی؛
  • رنگ ها، پوشش دیوارها و مبلمان، همگی از موادی انتخاب شده اند که فاقد ترکیبات فرار اُرگانیک هستند؛
  • برای مصرف دخانیات کارکنان و خانواده ها تنها یک فضای مخصوص در سایت پیش بینی شده است؛

 



برگرفته از:
مفیدی، مجید، شامقلی، غلامرضا و خسروی، فرناز، تابستان 1390، شماره 71، "شهرسازی و معماری".

نظرات

نظری وجود ندارد، اولین نفری باشید که نظری ثبت می کنید.